Rozwód kończy małżeństwo, ale nie zawsze kończy wzajemne zobowiązania finansowe. Wiele osób błędnie zakłada, że obowiązek alimentacyjny dotyczy wyłącznie dzieci. Tymczasem polskie prawo przewiduje sytuacje, w których jeden z byłych małżonków musi łożyć na utrzymanie drugiego.
Niezależnie od tego, czy jesteś stroną, która obawia się o swoją przyszłość finansową, czy stroną, która nie chce płacić na „eks” – musisz znać zasady gry. Jako radca prawny wyjaśniam, kiedy sąd orzeknie alimenty na małżonka, jak uniknąć płacenia i jak długo taki obowiązek może trwać.
Wina w rozwodzie – klucz do alimentów?
To najważniejszy czynnik determinujący przepływy finansowe po rozwodzie. Sądowe rozstrzygnięcie o tym, kto ponosi winę za rozkład pożycia, bezpośrednio wpływa na to, czy i w jakiej wysokości alimenty zostaną zasądzone.
Kodeks rodzinny i opiekuńczy (k.r.o.) wyróżnia dwa główne rodzaje świadczeń na rzecz byłego małżonka:
• Alimenty z tytułu niedostatku (tzw. zwykłe).
• Alimenty wyrównawcze (przysługujące wyłącznie przy rozwodzie z wyłącznej winy drugiego małżonka).
Scenariusz A: Rozwód bez orzekania o winie lub wina obu stron
Jeśli sąd orzeknie rozwód bez wskazywania winnych (na zgodny wniosek stron) lub uzna, że oboje ponosicie winę, poprzeczka do uzyskania alimentów jest zawieszona wysoko.
W takiej sytuacji małżonek może żądać alimentów od drugiego tylko wtedy, gdy znajduje się w niedostatku,.
Co to jest niedostatek? Przepisy nie definiują tego wprost, ale orzecznictwo jest jasne: niedostatek występuje wtedy, gdy nie jesteś w stanie własnymi siłami zaspokoić swoich usprawiedliwionych, podstawowych potrzeb (mieszkanie, jedzenie, leki, opłaty).
Ważne: Jeśli pracujesz i jesteś w stanie się utrzymać, nawet na skromnym poziomie, sąd najprawdopodobniej nie przyzna Ci alimentów w tym wariancie. Polskie sądy wychodzą z założenia, że po rozwodzie każdy powinien w pierwszej kolejności utrzymywać się sam.
Scenariusz B: Rozwód z wyłącznej winy jednego małżonka
To sytuacja, która drastycznie zmienia pozycję negocjacyjną. Jeśli sąd uzna, że Twój współmałżonek ponosi wyłączną winę za rozpad pożycia (np. z powodu zdrady, przemocy, alkoholizmu), możesz ubiegać się o tzw. alimenty wyrównawcze. (Zobacz też: https://www.mt-legal.pl/blog/czy-zdrada-ma-wplyw-na-alimenty)
W tym przypadku nie musisz cierpieć biedy. Wystarczy wykazać, że rozwód pociąga za sobą istotne pogorszenie Twojej sytuacji materialnej w porównaniu do statusu, jaki miałbyś/miałabyś, gdyby małżeństwo trwało.
Cel: Wyrównanie stopy życiowej małżonka niewinnego do poziomu, jaki zapewniał mu związek.
Przykład: Jeden małżonek świetnie zarabia, a drugi poświęcił karierę dla domu lub zarabia znacznie mniej. Po rozwodzie z winy tego „bogatszego”, sąd może nakazać mu dopłacanie byłemu partnerowi kwoty, która pozwoli utrzymać dotychczasowy standard życia.
Jak długo trwa obowiązek alimentacyjny wobec byłego małżonka?
To jedno z najczęściej zadawanych pytań. Czas trwania obowiązku zależy od werdyktu o winie:
Zasada 5 lat: Jeśli rozwód orzeczono bez winy (lub przy winie obu stron), obowiązek alimentacyjny wygasa po 5 latach od orzeczenia rozwodu.
Wyjątek: Sąd może ten termin wydłużyć w „wyjątkowych okolicznościach” (np. ciężka choroba uniemożliwiająca pracę), ale w praktyce zdarza się to rzadko.
Dożywotnio (teoretycznie): Jeśli alimenty płaci małżonek wyłącznie winny na rzecz małżonka niewinnego, obowiązek ten nie jest ograniczony czasowo. Może trwać tak długo, jak długo utrzymują się przesłanki (pogorszenie stopy życiowej).
Kiedy obowiązek wygasa automatycznie? Niezależnie od winy, obowiązek płacenia alimentów na byłego małżonka wygasa w chwili, gdy małżonek uprawniony (ten, który bierze pieniądze) zawrze nowy związek małżeński.
Uwaga: Wejście w nieformalny związek (konkubinat) nie wygasza automatycznie alimentów, ale może być podstawą do żądania ich obniżenia lub uchylenia, jeśli nowy partner wspiera finansowo uprawnionego. (Zobacz też: https://www.mt-legal.pl/blog/rozliczenie-konkubinatu---co-mowi-prawo-gdy-konczy-sie-zwiazek-nieformalny)
Alimenty a podatki – co warto wiedzieć?
Planując budżet po rozwodzie, warto pamiętać o kwestiach podatkowych. Alimenty na rzecz innych osób niż dzieci (czyli m.in. na byłego małżonka) są zwolnione z podatku dochodowego tylko do kwoty 700 zł miesięcznie. Nadwyżka ponad tę kwotę podlega opodatkowaniu.
Ważne: Jeżeli chcesz się dowiedzie ile mogą wynosić alimenty na byłego małżonka zajrzyj tutaj: https://www.mt-legal.pl/blog/alimenty-po-rozwodzie---obowiazek-nie-tylko-wobec-dzieci
Kiedy i jak dochodzic alimentów od byłego małżonka?
Roszczeń alimentacyjnych można dochodzić na dwa sposoby:
1. W trakcie sprawy rozwodowej: Wniosek składa się w pozwie lub w odpowiedzi na pozew. Sąd Okręgowy rozstrzyga o tym w wyroku kończącym małżeństwo. Można też złożyć wniosek o zabezpieczenie, aby otrzymywać środki już w trakcie trwania procesu.
2. W osobnym procesie: Jeśli w trakcie rozwodu alimenty nie zostały zasądzone, a Twoja sytuacja się pogorszyła (i nie minął ustawowy termin), możesz złożyć pozew do Sądu Rejonowego.
Strategia procesowa jest kluczowa
Każda sprawa jest inna. To, co w jednym przypadku sąd uzna za niedostatek, w innym może zostać ocenione jako wystarczające środki do życia. W sprawach o alimenty wyrównawcze kluczowe jest precyzyjne wyliczenie dysproporcji majątkowej.
Jeśli stoisz przed rozwodem i obawiasz się o swoje finanse lub chcesz zabezpieczyć się przed nieuzasadnionymi roszczeniami współmałżonka, skonsultuj swoją strategię.
Potrzebujesz analizy Twojej sytuacji?
W Kancelarii MT Legal pomagam Klientom przejść przez rozwód z głową, dbając o ich bezpieczeństwo finansowe na przyszłość.
Źródła:
- Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2809 z późn. zm.)
- J. Hetman-Krajewska, Wina za rozkład pożycia [w:] Rozwód czy separacja? Poradnik praktyczny, Warszawa 2020.
